آیا فرشتگان میتوانند از دستور خدا سرپیچی کنند؟
فرشتگان داراى علومى محدودند و هر يك در
درجه اى از وجود قرار دارند كه بالاتر از آن نمى توانند بروند:«وما منّا
الّا له مقام معلوم»( صافات/ 164) پرسش فرشتگان از خداوند درباره خلافت
انسان كامل فقط در حدّ استعلام است تا بدانند چگونه انسان خليفه میشود و
آنان به خلافت نمى رسند،نه براى اعتراض زيرا فرشتگان معصومند و هرگز كار
باطل نكرده، به اعمال خدا اعتراض نمى كنند و بدون اجازه خداوند و پيش از او
سخن نمى گويند و سؤال نمى كنند. كار آنان تابع كار خداست و گفتارشان تابع
گفتار اوست.
خداوند آنان
را چنين مى ستايد: «بل عبادٌ مكرمون لا يسقبونه بالقول»( انبياء/ 26- 27)
آنان بندگانى باكرامتند و سخن آنان پس از سخن خداست، نه پيش از آن و آنها
در اين پرسش حتماً مأذون بودند.
خلافت
انسان كامل از اسرار نهفته است كه فرشتگان هم از آن آگاه نيستند و تسبيح و
تقديس فرشتگان قرينه متصله است بر اين كه آنها در پرسش خود قصد اعتراض
نداشته اند،زيرا با اعتراف به نزاهت مطلقه خداوند از هر نقص و عيب، ديگر
مجالى براى نقد و نا رضايى از كار حق نخواهد بود.خداوند هم فرمودند: من
چيزى را مى دانم كه شما نمى دانيد، يعنى منشاء پرسش شما استعلام راز مخفى
است نه اعتراض برچيزى ناروا. پس پرسش استعلامى آنها نیز با اجازه قبلى خدا
بوده است.
از اين رو پرسش
فرشتگان نه به عنوان اعتراض بود و نه غير مسبوق به اجازه خداوند،بلكه پرسش
آنان اين بود كه چگونه انسان به مقام خلافت الهى مى رسد،و ما كه داراى
عصمتيم و از هر عيب و نقص بشرى دور مى باشيم و اهل تنزيه وتقديس هستيم
نمى رسيم. اگر كسى بتواند به مقام خلافت خداوند برسد، آن ما هستيم نه
انسان، زيرا انسان موجودى زمينى است كه به تبهكارى تن در مى دهد و شايسته
اين مقام نيست.
درباره
مبدأ اطلاع فرشتگان از كيفيت زندگى آدميان در زمين احتمالهاى گوناگونى است،
مانند اين كه خداوند آنها را به اين موضوع آگاه كرد، يا آن كه آنها از اين
تعبير خدا كه فرمود: من مى خواهم در «زمين» خليفه جعل كنم، متوجه شدند كه
موجود زمينى آلوده به شهوت و غضب است، و هر جا كه شهوت وغضب هست، راه
خونريزى و تبهكارى نيز باز است. ممكن نيست موجودى زمينى باشد و در مقام
عصمت قرار بگيرد. انسان زندگى جمعى دارد و در زندگى جمعى بر خورد و درگيرى
امرى عادى است و فساد و تباهى در آن راه دارد.
اين
احتمال نيز هست كه فرشتگان از سرنوشت انسانهايى كه قبل از نسل كنونى بشر
مى زيسته اند و نسلشان منقرض شده بود، آگاهى داشته اند. به هر تقدير ملائكه
از وضع حيات انسان در زمين مطلع بودند و خداوند نيز سخن فرشتگان را تكذيب
نكرد.
آية الله جوادى آملى، تفسير موضوعى قرآن ج 6 (سيرة پيامبران (ع) در قرآن)
و جنيان اختيار دارن. به همين دليل با اختيار خود از فرمان خدا سرپيچي کرد.